इडटपेन 
३८ वर्षका हिरुलाल डंगौरा नेपालमा चरा संरक्षणका लागि प्रख्यात अधिवक्ता हुन्। हिरुलाल कैलालीको भजनी नगरपालिका वडा नम्वर ६ महादेउली आदिवासी गाउँमा जन्मे र हुर्केका हुन ।उनी सँधै प्रकृतिसँग बन्द छन् भन्दा पनि फरक पर्दैन होला ।
आफ्नो बाल्यकालदेखि नै, डंगौरा आफ्नो वरपरका चराहरूबाट आकर्षित र प्रेरित थिए। उनको घर वरपरका खेतबारी, जङ्गल र नदीहरू वनस्पति र जीवजन्तुको विस्तृत विविधतासँगै, एभिफानाले भरिएका थिए। जब उनी कक्षा ४मा पढथे आफ्नो गाउँमा चरा मार्न रोक्न अन्यबच्चाहरूबाट गुलेलीहरूकाे सङ्कलन गर्ने अभियानको टोली नेता रुपमा देखि सकेका थिए ।
उनको संरक्षण यात्रा २०५६ सालमा स्थापना भएको आफ्नो विद्यालयमा इको क्लबको अध्यक्षका रूपमा सुरु भएको थियो।
उनले यो अभियानलाई आफ्नो विद्यालय जीवनको बाँकी समय र त्यसपछि जारी राखे। माध्यमिक शिक्षा पूरा गरेपछि, उनले एक गाइडको रूपमा काम गर्न थाले र स्थानीय समुदायको संरक्षण, चरा, गंगाको डल्फिन र स्थानीय जैविक विविधताको प्रयासमा धेरै संलग्न भए।
विगत २५वर्षदेखि डंगौरा आफ्नो वरपरका चराहरूबाट आकर्षित र प्रेरित थिए। उनको घर हिरुलालले कैलाली क्षेत्रका जलचर, प्रवासी चरा, डल्फिन र अन्य वन्यजन्तुको सक्रिय अध्ययन, अनुसन्धान र संरक्षण गरेका छन्।
आफ्नो विद्यालयको समयमा सुरु गर्दै, उनले स्ल्याङ शूट नियन्त्रण अभियानमा भाग लिए, घ,ण्ण्ण् भन्दा बढी स्ल्याङ शूटहरू सङ्कलन गरेर महत्त्वपूर्ण योगदान दिए। यही प्रयासले उनलाई पाचवटा राष्ट्रिय पुरस्कारबाट सम्मानित गरेको थियो ।
विगत १५ वर्षदेखि हिरुलालले बर्ड कन्जर्भेसन नेपालका लागि फिल्ड प्रोजेक्ट अफिसरको रूपमा काम गर्दै आएका छन् ।
उनले नेपालभर आठ वटा पक्षी अनुसन्धान अभियानमा सक्रिय रूपमा भाग लिइसकेका छन्, गिद्द प्रकाशित वैज्ञानिक लेखहरूमा योगदान दिएका छन्। ‘ग्रामीण विकास’ विषयमा स्नातकोत्तर गरेकी उनी समुदायमा आधारित पहलमा पनि संलग्न छन् ।
भोजराज श्रेष्ठ (गुलेली बाजे )बाट प्रेरित भएर हिरुलालले ७५ विद्यालय र २५० स्थानीय समूहका लागि वन्यजन्तु संरक्षण शिविर सञ्चालन गरेका छन् । ‘समुदायमा आधारित चोरी सिकारी नियन्त्रण’ अभियानमा ७५ युवालाई संलग्न गराउँदै उनले चरासँग सम्बन्धित विषयमा १० भन्दा बढी रेडियो अन्तर्वार्ता दिएका छन्। हिरुलालले घोडाघोडी क्षेत्रमा ६ वटा उल्लुसहित १४८ प्रजातिका चराहरूको दस्तावेजीकरण गरेका छन् र २२ हजार बिरुवा रोप्ने नेतृत्व गरेका छन्।
उनको सक्रिय संलग्नताले यस क्षेत्रको वन्यजन्तु संरक्षणमा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्दै ुपक्षी संरक्षण अभयारण्यु घोषणा गर्यो। कैलाली जिल्लामा ‘नेपाल उल्लू महोत्सव’ आयोजना गर्न हिरुलालको महत्वपूर्ण भूमिका थियो ।
